على زمانى قمشه اى

190

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

پرداخته است از او با دعاى « انار اللّه برهانه » ياد كرده دانسته مىشود كه پيش از اين تاريخ درگذشته است . جايگاه علمى ابو نصر بيش از همه به آثار او در رياضيات و نجوم مربوط مىشود ، بخش بزرگى از اين آثار ، به خواهش بيرونى و به نام وى نوشته شده و بيرونى 12 عدد آنها را در رساله فهرست خود نام برده است ، برخى از اين رساله‌ها در تاريخ رياضيات جاى مهمى دارد . بيرونى وى را از همه رياضىدانان آن دوران برتر مىشمارد ، وى همچنين شمارى از استدلالات ابو نصر را در اثبات مسايل گوناگون از جمله قضيه مغنى و تعميم آن به مثلثات مسطحه نقل مىكند . خيّام نيز ابو نصر را ستوده و وى را از بزرگ‌ترين رياضىدانان شمرده ، و از جمله دربارهء كوشش‌هاى وى براى رسم هفت ضلعى منتظم سخن گفته است . همچنين خواجه نصير الدّين طوسى ، ابو نصر را بسيار ستوده است ، به گفتهء وى برخى مسايل كتاب « منلائوس » كه خطاهاى بسيار در آن راه يافته بوده و رياضىدانان چندى از جمله ماهانى و ابو الفضل هروى به تصحيح آن پرداخته بودند ، تنها پس از مطالعه رساله كتاب مانالائوس ابو نصر بر او روشن شده است ، خواجه نصير همچنين در كشف القناع عن اسرار شكل القطاع ، استدلال‌هاى ابو نصر را در اثبات شكل مغنى نقل كرده است . شكل مغنى ، يا قضيّه مغنى كه مسأله تقدّم در كشف آن ميان ابو نصر عراق ، ابو محمود خجندى ، ابو الوفاء بوزجانى و ابو الحسن گوشيار گيلى موضوع تنازع است ، يك مسأله رياضى در مثلثات كروى است ، اين قضيه در روزگار ما قضيّه سينوسها نام دارد و چنين بيان مىشود : sina / sinA - sinb / sinB - sinc / sinC ( A و B و C زوايا و a و b و c اضلاع مثلث كرويند ) .